Schatkamer van de Liemers, verhaal 14: Het verdwenen kasteel in Aerdt

In historische boeken wordt er verteld over een statig huis ‘Op de Horst’ in Aerdt. Er is ook een oude kaart waar het ‘kasteel’ op terug te vinden is. Toch weet niemand meer precíes waar het heeft gestaan.

Het is prachtig fietsen op het Gelders Eiland. Het land en de oude rivierlopen zijn niet alleen mooi, ze vertellen ook bijzondere verhalen. Al moet je er wel wat moeite voor doen om ze te achterhalen. Vroeger werd er niet zo veel opgeschreven. Oude archieven vertellen wel een beetje, maar ook in het landschap zijn nog overblijfselen te zien hoe het vroeger was. Met een beetje fantasie kun je je inbeelden hoe de mensen hier 600 jaar geleden leefden en hoe het er toen uitzag.

De rivieren liepen in die tijd nog heel anders. Wat we nu de Rijnstrangen noemen, was vroeger gewoon rivier de Rijn. De Aerdtsedijk zorgde er destijds voor dat Aerdt en Herwen bij hoog water niet onderliepen. Er woonden belangrijke families in de streek, die veel land in eigendom hadden. Het ging er niet altijd rustig aan toe. Zo werd er rond het jaar 1430 een oorlog uitgevochten tussen de families Van Heeckeren en Bronkhorst. Een kasteel - ‘Die Borch ter Cluse’ - wordt dan volledig verwoest zo laat de overlevering weten. Jaren later, het kasteel is weer opgebouwd, gaat Johan van der Horst er wonen. Hij wordt ‘Heer tot Aerdt’ genoemd.

Op een oude kaart (zie foto) vinden we zoals gezegd nog wel een kasteel terug met de naam de ‘Horst’. Ongeveer op die plek staat nu de boerderij van de familie Pelgrum aan de Aerdtsedijk nummer 32. Het ziet er uit als een gewoon huis met een schuur zoals er wel meer staan in Aerdt. Maar schijn bedriegt, maakt het bord boven de voordeur duidelijk met de tekst ‘Huize der Horst tot Aerdt ‘t Spijker’.

Het Spijker

René Pelgrum, die er tot zijn dood in 2018 woonde, wist dat als geen ander. Als hij in de tuin of in het huis aan het werk was, kwam hij regelmatig voorwerpen uit het verleden tegen. Hij bracht alles naar het Liemers Museum. Op een grote steen is zelfs een jaartal te zien: 1352. Het huis van René heet ‘Het Spijker’, vroeger ook wel Spijkerhof. Niemand weet precies wat er met het kasteel De Horst is gebeurd. Het woord Spijker in Spijkerhof kan betekenen dat op deze plek een versterkte toren heeft gestaan, onderdeel van de verdediging van het kasteel.

‘Het Spijker’ is dus niet hetzelfde gebouw als het vroegere kasteel, maar het heeft er wel dicht bij gestaan. Het was een voorburcht van het kasteel. Huis ’t Spijker had in de loop van de jaren diverse functies: herberg, bakkerij, smederij en boerderij. De kelder deed in de Tweede Oorlog dienst als schuilplek bij bombardementen en had ook een gevangeniscel. Die cel met doorgeefluik (foto) voor eten aan de gevangene is er nog, alleen de tralies ontbreken.

In de kelder, waar grote ronde gewelven en dikke muren zichtbaar zijn, moet ooit een ‘onderdoorgang’  zijn geweest. Volgens overlevering was dit een onderdoorgang naar de vroegere havezate De Aerdenburg (thans Aerdenburg 6) dat in de buurt ligt en destijds van dezelfde eigenaar was als huis ’t Spijker. Boerderij Aerdenburg was vroeger een middeleeuws kasteel.

Opslag graan

In het Duits betekent ‘speichern’ opslaan of opbergen. De ‘Heer tot Aerdt’ had het ‘recht van molendwang’. Hij was de enige in Herwen en Aerdt die van het graan meel mocht malen. Met die gedachte kan het zijn dat het Spijker gebruikt werd om graan op te bergen.

Het huis is in 1600 ook in gebruik geweest als kerk. De protestanten hadden de kerk in Aerdt overgenomen en de katholieken gebruikten daarom dit huis als schuilkerk. Uit die tijd komt ook de prachtige klok die tegenwoordig in het museum ligt. Waarschijnlijk werd de klok (zie foto) vroeger gebruikt om bewoners te waarschuwen voor naderend onheil, want dat was er in die tijd genoeg. In andere tijden kan de klok ook zijn gebruikt door de landeigenaar om de knechten op het land te waarschuwen dat het tijd was om te schaften.

Peter Donker

Deze serie is een initiatief van De Liemers Helemaal Goed. Met medewerking van Kunstwerk! Liemers Museum en gesteund door Leve de Liemers en het Prins Bernhard Fonds. Via vlogs en verhalen geven we op deze wijze een gezicht aan de geschiedenis van de Liemers.

Bron: Heemkundekring Rijnwaarden, nr. 3, 1997.
Foto: Liemers Museum
Kaart: D
e oude kaart – met daarin de Horst ingetekend - stond in het blad van Heemkundekring Rijnwaarden, jaargang 6, nr 3, 1997

Gelders Eiland

Schermafdruk 2019 10 15 13.16

Laatst aangepast opdonderdag, 17 oktober 2019 13:01
  • Deel artikel met je vrienden

  • DLHG op Facebook

    1. DLHG Posts
    2. DLHG Comments
    next
    prev

    DLHG op Twitter

    1. @regiodeliemers
    2. #DLHG
    next
    prev

    Meld je aan voor de Nieuwsbriefen blijf eenvoudig op de hoogte

    Enkele malen per jaar versturen we een nieuwsbrief met een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen over de campagne de Liemers, helemaal goed!

    Volg de Liemers ook op Social Mediavoor de laatste nieuwtjes

    Om op de hoogte blijven van de laatste nieuwtjes kan je de Liemers, helemaal goed! ook via je favoriete social media volgen.

     

    Contact opnemenwe horen graag van je

    Heb je nog vragen of wil je meer informatie dan kan je per mail contact  opnemen. We helpen je dan graag verder!

    Inloggen or Aanmelden